PINUNA ng ilang eksperto ang mga kakulangan sa bagong mobile dictionary app ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF), bagaman kinilala nilang mahalaga itong hakbang sa digital na dokumentasyon ng mga salitang Filipino.
Ang mobile app na “KWF Diksi” ay online na diksyunaryo ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) na inilunsad upang palawakin ang digital na dokumentasyon ng mga salita mula sa iba’t ibang wika sa Pilipinas.
Ayon kay Asst. Prof. Alvin Ringgo Reyes, kalihim ng UST Kolehiyo ng Edukasyon, bagaman mahalagang inisyatibo ang paglulunsad ng KWF Diksi upang mapreserba ang mga katutubong salita sa gitna ng banta ng pagkawala ng ilang wika, marami pa itong dapat pagbutihin.
“Saklaw rin ng corpora nito ang mga salitang katutubo, gaya ng “payyó” na siya namang talagang tawag ng mga Ifugao sa sinasabi nating hagdan-hagdang palayan, “rabaw” na salitang Ilocano para sa surface, “palanggà” ng mga Hiligaynon, at iba pa,” ani Reyes sa panayam ng Varsitarian.
Bukod sa mga katutubong termino, kabilang din sa app ang mga salitang balbal tulad ng “epal,” “chipipay,” at “KKB,” na nangangahulugang “kaniya-kanyang bayad.”
Nakapaloob din ang ilang banyagang salita na naging bahagi na ng pang-araw-araw na komunikasyon ng mga Pilipino, gaya ng “laptop,” “chicken sandwich,” “Christmas tree,” “Facebook,” at “yearbook.”
Isa aniya sa mga dapat pagtuunan ng pansin ang kakulangan ng kahulugan ng ilang salita, kabilang ang “alimunmon,” “Dekalogo,” “cellphone,” “balihanda,” “abstrak,” at “Chinese.”
Binanggit din niya ang ilang di-tugmang kahulugan sa diksyunaryo, tulad ng balbal na salitang “chipipay,” na sa KWF Diksi ay tinukoy bilang “tagaampon,” samantalang karaniwang ginagamit ito upang ilarawan ang mumurahin o cheap na bagay.
Para kay Prop. Roberto Ampil, na nagtuturo ng Filipino sa Kolehiyo ng Edukasyon, ipinapakita ng paglulunsad ng app ang patuloy na pag-unlad ng wikang Filipino at ang kakayahan nitong umayon sa digital na panahon.
“Maganda ito kasi dito pinapakita ‘yong modernisasyon ng leksikograpiya sa Filipinas, [at] bukod pa, pasok [ito] doon sa adbokasiya talaga ng KWF na ilapit ‘yong wikang Filipino sa mga mamamayan sa digital na panahon,” sabi ni Ampil sa isang panayam sa Varsitarian.
Sinabi ni Ampil na tila minadali ang paglulunsad ng offline dictionary at nangangailangan pa ito ng masusing pagpapakinis.
Ipinunto rin ni Ampil ang mga salitang hindi tugma ang kategorya gaya ng:
- “matter,” na nasa kategoryang batas sa halip na agham;
- “eskuwela,” na nasa kategoryang pisika; at
- “palpitasyon,” na nasa kategoryang arachnology o pag-aaral ng mga gagamba, sa halip na agham o medisina.
Dagdag pa ni Ampil, mahalagang maisama sa talasalitaan maging ang mga maseselang bahagi ng katawan at mga salitang itinuturing na taboo, sapagkat bahagi rin ang mga ito ng aktuwal na paggamit ng wika.
Aniya, ang isang diksyunaryo ay dapat mapagkakatiwalaan at hindi lamang limitado sa pagbibigay ng payak na kahulugan.
“Kapag naghanap ka [ng salita at] hindi natugunan, para saan pa ‘yong diksyunaryo? Nawawala ‘yong purpose ng diksyunaryo,” wika niya.
Iminungkahi ni Reyes na paunlarin pa ang app sa pamamagitan ng pagdaragdag ng mga materyal na makatutulong sa mas malinaw na pagtukoy sa mga salita.
“Mainam din kung may suportang audio-visual na magtuturo ng bigkas sa salita o makakapaghanap ng entry sa pagsasalita sa halip na pagta-type lang o pagpapakita ng larawan,” wika ni Reyes.
Ibinahagi ni Sheilee De Vega, chief language researcher ng KWF, ang pagdaragdag ng audio pronunciation, phonetic spelling at mga salin o katumbas ng salita sa iba pang mga wika sa Pilipinas sa mga susunod na taon.
“Bilang namamayagpag ang technological innovation sa iba’t ibang larangan ng pag-aaral, nakapagbibigay ang mobile app ng mga feature, [gaya ng] visual at audio media, multimedia, at searching tools, [upang] makaangkop sa kasalukuyang estado sa lipunan ng partikular na wika at ang pagtanggap at pagkilala rito ng mga tao,” wika ni De Vega sa panayam sa Varsitarian.
Sinimulan ng ahensya ang pagbuo sa proyektong noong 2024, batay sa koleksyon ng mga salitang nailabas na sa kwfdiksiyonaryo.ph na pinasinayaan noong 2022, at sa pinakaunang edisyon ng diksyunaryo na inilathala noong 1989.
Ayon kay De Vega, na-validate ang mga salitang isinama sa app sa pamamagitan ng Korpus ng Wikang Filipino, na binubuo ng humigit-kumulang walong milyong salita at nagsisilbing batayan hindi lamang ng diksyunaryo kundi ng iba pang pananaliksik sa Filipino.
Sa kasalukukan, humigit-kulang 1,000 download na ang naitala ng KWF Diksi app sa Google Play Store.
