ISANG taon matapos maglabas ng memorandum na naghihikayat sa College of Science na gamitin ang Filipino bilang katuwang na wika sa pagtuturo, ibinahagi ni Dean Rey Donne Papa ang unang mga hakbang at obserbasyon sa inisyatiba.
“We’re starting small, hindi namin ito binibigla, hindi namin ito pinipilit,” wika ni Papa sa isang panayam ng Varsitarian.
Ayon kay Papa, ang memo ay nagsisilbing “assurance” na hindi bawal ang Filipino sa pagtuturo at pananaliksik sa kolehiyo, at hindi ito utos na kailangang sundin ng lahat.
“Kasi ‘pag binigla mo ‘yan, it will create a whole lot of other issues. Sinasabi lang namin, dito sa College of Science, hindi bawal gumamit ng Filipino sa pagtuturo, sa pagsasaliksik,” dagdag pa niya.
Sinabi ni Papa na ang inspirasyon ng inisyatiba ay ang adbokasiya ni Professor Emeritus Fortunato Sevilla para sa paggamit ng Filipino sa agham, at ang layunin nila ngayon ay i-“formalize” ang nakasanayan na sa ilang gawain ng kolehiyo.
Bago pa mailabas ang memorandum, ginagamit na aniya ang wikang Filipino sa ilang pormal na aktibidad gaya ng Panayam Pang-agham ng Research Center for the Natural and Applied Sciences (RCNAS) at sa Solemn Investitures, ngunit layunin nilang lumampas ito sa mga programa at makarating sa silid-aralan.
Para kay Angela Valdellon, instruktor sa Department of Psychology, nakatutulong ang polisiya upang mas malayang makapagpahayag ang mga estudyante sa talakayan.
“May mga pagkakataon din kasi na ang mga estudyante ay humihiling na kung maaari silang magpahayag sa wikang Filipino,” ani Valdellon.
Gayunman, inamin ni Valdellon na hindi ito laging maisasagawa, lalo na sa ilang terminolohiyang walang literal na salin.
Ibinahagi naman ni Marga Lonyle Lominoque, estudyante sa kursong Data Science and Analytics, na malaking tulong ang pagsasalin sa Filipino upang mas maipaabot sa masa ang agham.
Sa karanasan niya bilang mag-aaral sa UST Junior High School na may English-only policy, iginiit niyang mahalaga ang mas maluwag na paggamit ng wikang komportable ang mga guro at estudyante, sa halip na mahigpit na sumunod sa iisang patakaran.
“That way, professors and students are free to make use of the two languages to coexist and help students to be able to understand [the] lessons, and for professors to be more flexible language-wise,” saad ni Lominoque.
Para kay Jayson Petras, propesor sa UP Diliman Department of Filipino at Panitikang Filipino at dating direktor ng UP Sentro ng Wikang Filipino (SWF), mahalaga ang pagkakaroon ng dokumentong nagtatakda ng polisiya sa wika.
Noong Mayo 29, 1989, inaprubahan ng UP Board of Regents ang “Palisi sa Wika” ng Unibersidad ng Pilipinas, na nagtatakda ng paggamit ng Filipino sa pagtuturo, pananaliksik, at komunikasyon.
“Kapag mayro’n kang polisiya, mayro’n ka talagang kang babalikan sa ano ‘yong mga dapat mong ginagawa,” wika ni Petras sa Varsitarian. “Kasi [kapag] may policy, paano mo ngayon i-evaluate, paano mo mapagbubuti?”
Bagaman walang pangkalahatang language policy ang UST, sinabi ni Papa na patuloy nilang binabalikan ang pagpapaunlad ng nasimulan nilang inisyatiba sa kolehiyo.
“Every now and then, ire-revisit namin kung paano namin mai-improve since part naman ng operations ng college as mandated by the University ‘yong continuous quality improvement,” ani Papa.
Tungkol sa posibilidad ng isang university-wide na patakaran sa wika, sinabi ni Papa na nakadepende ito sa pangangailangan ng bawat kolehiyo.
“Mahirap siyang ikahon,” ani Papa. “Mahirap ‘yon [na] sabihin na may isa kang general policy na ipapasunod mo sa lahat, kasi hindi naman lahat ng disciplines handa na.”
Bilang bahagi ng sentenaryong selebrasyon, inilunsad din ng College of Science ang proyektong “Saandaang Saling Agham,” na naglalayong isalin sa Filipino ang 100 abstrak ng mga tesis ng mga nagtapos noong 2024. J.P. Ortega May ulat nina John Kobe S. Balod at Charlize Ann D. Lavastida
